Ferfar In Marathi | शेतजमीन असो किंवा बिगरशेती जमीन, प्रत्येक जमिनीची नोंद शासनाच्या महसूल दप्तरी असणे कायद्याने बंधनकारक आहे. जमिनीचा मालक कोण आहे, क्षेत्रफळ किती आहे, जमीन कशी मिळाली (खरेदी, वारसा, भेट इ.) याची सविस्तर माहिती सरकारी नोंदीत नमूद केली जाते. या नोंदींनाच फेरफार नोंदी असे म्हटले जाते. जमिनीच्या मालकी हक्काचा पुरावा म्हणून फेरफार व सातबारा उतारा न्यायालयात ग्राह्य धरला जातो. त्यामुळे फेरफारातील एखादी चूक भविष्यात मोठ्या वादाला कारणीभूत ठरू शकते. म्हणूनच फेरफार म्हणजे काय आणि त्यातील चुका कशा दुरुस्त करायच्या हे जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
फेरफार म्हणजे काय?
गावाच्या महसूल कार्यालयात जमिनीच्या नोंदीसाठी वेगवेगळे गाव नमुने ठेवले जातात. यापैकी गाव नमुना क्रमांक 6 हा फेरफार नोंदवही म्हणून ओळखला जातो. जमिनीची खरेदी-विक्री, वारस नोंद, मृत्यू नोंद, हिस्सेवाटणी, भेटपत्र, ताबा बदल अशा सर्व व्यवहारांची प्रथम नोंद फेरफार वहीत केली जाते. त्यानंतरच ती नोंद 7/12 उताऱ्यावर दिसून येते. म्हणजेच सातबाऱ्याचा पाया म्हणजे फेरफार नोंद. (फेरफार म्हणजे काय)
सातबाऱ्यावर नोंद येण्यापूर्वी काय होते?
कोणतीही नवीन नोंद थेट सातबाऱ्यावर केली जात नाही. सर्वप्रथम ती नोंद फेरफार नोंदवहीत केली जाते. फेरफार मंजूर झाल्यानंतरच ती नोंद 7/12 मध्ये अपडेट होते. म्हणून फेरफार अचूक असणे फार गरजेचे असते. (फेरफार नोंद म्हणजे काय)
गाव नमुना नं. 6 (फेरफार) चे प्रकार
फेरफार नोंदी खालील प्रकारात विभागलेल्या असतात:
- गाव नमुना 6-अ – वादग्रस्त (विवादित) प्रकरणांची नोंद
- गाव नमुना 6-ब – विलंब शुल्कासंबंधी नोंदी
- गाव नमुना 6-क – वारस नोंदी (मृत्यूनंतरचे हक्क)
- गाव नमुना 6-ड – पोटहिस्सा / हिस्सेवाटणी नोंदी
फेरफार नोंदीतील चुका कशा दुरुस्त कराव्यात?
फेरफार वहीत झालेल्या चुका तशाच सातबाऱ्यावर उतरतात. त्यामुळे सुरुवातीलाच दुरुस्ती करणे अत्यंत आवश्यक असते.
1) लेखनातील साध्या चुका (नाव, आडनाव, गट नंबर)
- नाव चुकीचे लिहिले जाणे
- वडिलांचे नाव / नाते चुकीचे असणे
- गट नंबर किंवा क्षेत्रफळ चुकणे
👉 अशा चुका असल्यास जमीनधारकाने थेट तहसीलदार कार्यालयात अर्ज करावा.
👉 महसूल कायद्यानुसार तहसीलदार अशा लेखन प्रमादाच्या चुका दुरुस्त करू शकतात.
2) हक्क नोंदीतील गंभीर चुका
जर एखाद्या व्यक्तीचे नाव:
- मालकी हक्कात टाकलेले नसेल
- वारस म्हणून वगळले गेले असेल
- कुल किंवा उत्तराधिकारी म्हणून नमूद नसेल
👉 अशा वेळी संबंधित व्यक्तीने पुराव्यासह फेरफाराविरुद्ध अपील किंवा पुनर्तपासणी अर्ज दाखल करावा.
👉 आवश्यक असल्यास न्यायालयीन मार्ग स्वीकारता येतो.
3) जमीन व्यवहारातील चुका
- खरेदी-विक्री नोंद चुकीची असणे
- दुबार नोंद झालेली असणे
- व्यवहाराची माहिती अपूर्ण असणे
👉 अशा प्रकरणात तहसीलदार कार्यालयात तक्रार दाखल करावी.
👉 चौकशी करून फेरफार नोंद दुरुस्त केली जाते.
फेरफार नोंद कशी केली जाते?
जमिनीचा मालक बदलला, वारसा लागला किंवा व्यवहार झाला की:
- संबंधित कागदपत्रे (खरेदीखत, मृत्यू दाखला इ.) सादर केली जातात
- तलाठी फेरफार नोंद करतो
- नोटीस प्रसिद्ध होते
- हरकत नसल्यास फेरफार मंजूर होतो
- त्यानंतर नोंद 7/12 वर येते
जमीन नोंदीसंबंधी महत्त्वाचे कायदे
- भारतीय नोंदणी कायदा – कलम 17
- महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, 1966 – कलम 149 व 150
- मालमत्ता हस्तांतरण कायदा, 1882
निष्कर्ष
फेरफार नोंदी हा जमिनीच्या मालकीचा कणा आहे. लहानशी चूकसुद्धा भविष्यात मोठ्या कायदेशीर अडचणी निर्माण करू शकते. त्यामुळे फेरफार नोंदी वेळेवर तपासणे आणि चूक आढळल्यास त्वरित दुरुस्ती करून घेणे प्रत्येक जमीनधारकासाठी अत्यावश्यक आहे.
